Да 70-годдзя вызвалення Беларусі

Віншаванне А.Лукашэнкі з 70-й гадавінай пачатку вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў 23.09.2013

Ветэранам Вялікай Айчыннай вайны, якія вызвалілі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, і ўсім грамадзянам Рэспублікі Беларусь

Дарагія героі-вызваліцелі!

Паважаныя суайчыннікі!

Сардэчна рады павіншаваць вас з 70-й гадавінай пачатку вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Менавіта ў гэтыя вераснёўскія дні сем дзесяцігоддзяў таму Чырвоны сцяг зноў горда ўзвіўся над адваяванымi ў гітлераўскіх акупантаў райцэнтрамі Камарын і Хоцімск. Беларускі народ ішоў да вялікага дню больш за два крывавых і цяжкіх гадоў, аддаючы ўсе сілы барацьбе з ворагам.

Наша зямля першай прыняла на сябе ўдар гітлераўскай армады і здолела даць дастойны адпор захопнікам, паказаўшы, што тут жывуць патрыёты, якія будуць стаяць да смерці за сваю Бацькаўшчыну.

Ніякія катаванні і пакуты, ніякія зверствы і здзекі фашысцкіх катаў не здолелі зламаць волю нашага народа. Беларусь выявіла свету нябачаны прыклад дзяржавы-воіна, рэспублікі-партызанкі, жыхары якой ад малога да вялікага бясстрашна змагаліся, аддаючы перавагу лепш загінуць, чым стаць рабамі.

Прадзеды, дзяды і бацькі пакляліся не складаць зброі да таго часу, пакуль родная беларуская зямля не будзе вызвалена ад фашыстаў. І цаной бяспрыкладнага гераізму і неймаверных ахвяр яны стрымалі клятву, разам з усімі народамі Савецкага саюза пазбавілі ад карычневай чумы не толькі Беларусь, але і ўсю Еўропу.

Паважаныя ветэраны! Слава аб вашым вялікім подзвігу, аб цяжкіх, гераічных дарогах вызваліцеляў не сцярэцца ў стагоддзях. І такі ж вечнай будзе наша ўдзячнасць усім жывым і загінуўшым героям. Нізкі вам паклон! Упэўнены, што ні мы, ні нашы дзеці і ўнукі ніколі не здрадзім забыццю святую праўду пра Вялікую Айчынную вайну.

Дарагія суайчыннікі! У кожнага пакалення ёсць свая гістарычная місія. Доблесныя франтавікі, партызаны і падпольшчыкі, самаадданыя працаўнікі тылу не толькі прынеслі нам мір і свабоду, але і заклалі той падмурак, на якім вырасла і расквітнела незалежная беларуская дзяржава.

Наш святы абавязак - цвёрда стаяць на варце гэтых заваёў, перад тварам любых пагроз і выклікаў часу праяўляць з'яднанасць і адзінства і ні пры якіх умовах не дапусціць страты незалежнасці Айчыны. Толькі так мы зможам захаваць і перадаць нашчадкам найвялікшае гістарычны здабытак - суверэнную Рэспубліку Беларусь.

Жадаю вам, дарагія сябры, моцнага здароўя, поспехаў, шчасця, росквіту і доўгіх гадоў мірнага жыцця пад чыстым небам любімай Айчыны.

Аляксандр Лукашэнка

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

УКАЗ Прэзiдэнта Рэспублiкi Беларусь 20 мая 2013 г. № 230 "Аб падрыхтоўцы і правядзенні святкавання 70-й гадавіны вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і Перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне".

План мерапрыемстваў, прысвечаных 70-й гадавіне з дня вызвалення горада Гомеля ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, на тэрыторыі Чыгуначнага раёна г. Гомеля

Хроніка вызвалення гарадоў і густанаселеных пунктаў Гомельшчыны савецкімі войскамі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1943-1944 гадах.

 

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Франтавыя медсёстры

Напярэдадні 70-годдзе Курскай бітвы карэспандэнт газеты «Сельмашевец» сустрэўся з удзельніцай тых ваенных дзеянняў, ветэранам Вялікай Айчыннай вайны Матронай Іванаўнай Талюк.

Не можа без слёз успамінаць ваенны час 96-летняя. Нарадзілася яна ў Клімавіцкім раёне. У сям'і Міхаіла Іванавіча і Марыі Міхайлаўны было шасцёра дзяцей - пяць сыноў і дачку. Чацвёра братоў не вярнуліся з вайны. - Цяжка было жыць у 20-30-я гады, - распавядае яна. - Але нягледзячы на ўсе складанасці, бацькі адправілі мяне вучыцца. Я вучылася ў магілёўскай фельчарска-акушэрскай школе. Затым працавала ў Хоцімску. Да вайны выйшла замуж і нарадзіла сына Аркадзя. Аднак ранняе дзяцінства хлопчыка прайшло без мамы. Яго з 2 да 6 гадоў выхоўвала ў Покалюбичах бабуля Марыя, так як маці з бацькам прызвалі на фронт. - Мы, медсёстры, - ваеннаабавязаныя, і нас ніхто ні пра што не пытаўся. Сказалі "Трэба!" - значыць, трэба, - канстатуе Матрона Талюк. - Ці не ведала, ці жывы сынок, ці жывыя бацькі. Тата таксама на фронт пайшоў, як і мой першы муж Мацей.  Бацька вярнуўся з фронту, муж - не. Маці з Аркаша жылі ў Покалюбичах. Падчас бамбёжкі хаваліся ў склепе. Страшна ўявіць, што было б, калі б патрапілі ў склеп снарад або бомба. Я пра іх нічога не ведала, яны - пра мяне. Матрона Іванаўна разам з іншымі закліканымі на фронт медсёстры ішла пешшу да Унечы Бранскай вобласці разам з эвакашпіталь (быў створаны ў Гомелі 23 чэрвеня 1941 гады ў складзе франтавога эвакуацыйнага пункта № 771 21-й арміі Заходняга фронту; неаднаразова мяняў месца дыслакацыі). Медыкаменты, правіянт, мединструменты - усё рыштунак давялося несці на сваіх плячах. Горад быў вузлавой чыгуначнай станцыяй. Немцы не маглі прайсці міма стратэгічна важнага населенага пункта. Некалькі разоў яны яго бамбілі. Падчас адной з бамбёжак снарад трапіў у гарадскую аптэку. Тром маладым дзяўчатам-працаўніцам адарвала рукі і ногі. Пасля Унечы эвакашпіталь пад кіраўніцтвам падпалкоўніка Гака працягваў адступаць разам з савецкімі войскамі. Цалкам магчыма, што наша гераіня бачыла будучага канструктара, а тады - старэйшага сяржанта Міхаіла Калашнікава. Міхаіл Цімафеевіч трапіў у шпіталь, які знаходзіўся ў той момант у Яльцу Арлоўскай вобласці, з дыягназам «сляпое асколачнае раненне ў вобласць левага плечавага сустава». Пра гэта гаворыцца ў «Кнізе ўліку хворых і параненых шпіталя 1133 № 5», якая вялася з 6 жніўня па 5 кастрычніка 1941 года. Лежачы на шпітальнай койцы ў палаце № 11, Калашнікаў пачаў ствараць будучыню знакамітае зброю. Яго выпісалі са шпіталя 2 кастрычніка 1941 года. Вось як сам Калашнікаў успомніў той час: «Рана мая гаілася павольна. Рука дзейнічала дрэнна. Зрабіўшы ўсё, што было ў іх сілах, доктара прынялі рашэнне са шпіталя мяне выпісаць, але адправіць далечвацца на некалькі месяцаў у адпачынак па раненні. Прызнацца, такога я не чакаў. Гэта рашэнне здавалася крыўдным, не якія адказваюць патрабаванням ваеннага часу. Але лекары засталіся няўмольныя: неабходна працяглае лячэнне пляча, аднаўленне працаздольнасці рукі. Атрымаўшы адпускной білет, сабраў свае няхітрыя салдацкія пажыткі, асцярожна загарнуў у газету запаветную сшытак са сваімі запісамі аб зброі, з чарцяжамі і формуламі. Ад'язджаў я ў адпачынак на сваю малую радзіму, у Алтайскі край».

Эвакашпіталь Матрона Іванаўны па прычыне перадыслакацыі таксама пабываў на Алтаі, у Барнауле, але ў пачатку 1942 года. Там прыйшло папаўненне. Затым - праз Курскую бітву і іншыя аперацыі рушылі да заходніх межаў Савецкага Саюза, а адтуль - на Берлін. Але як жа доўгі і складаны быў гэты шлях! Матрона Іванаўна і яе сяброўкі-медсёстры не ведалі, што такое адпачынак. Днямі і начамі поўзалі пад кулямі і снарадамі па палях баёў, падбіралі параненых, дастаўлялі іх у шпіталь, лячылі. Лячылі не толькі медыкаментамі, якіх часам не хапала, але і словам, жартам, ўсмешкамі. Спрабавалі падняць параненым настрой, адцягнуць ад трывожных думак, хоць самі валіліся з ног ад стомы. - Страшна было! - успамінае Матрона Іванаўна. - Але мэта была адна: выратаваць параненых у што б там ні стала. Аднак куля мяне ўсё-такі знайшла. На шчасце, трапіла ў сцягно, а не ў сэрцы ці галаву.

З раненнем медсястра дайшла да Берліна. Кажа, жыхары горада былі моцна напалоханыя з'яўленнем у горадзе савецкіх войскаў. Пасля вайны Матрона Талюк вярнулася дадому не адразу. Месяц-два яна яшчэ знаходзілася ў распараджэнні эвакашпіталь. А калі дабралася да Покалюбичей, то сын Аркаша не адразу прызнаў маму. Казаў, ты цётка чужая, не мая мама, сыходзь! Прыйшлося залагоджваць яго фуражкай і, пашытай з свайго шыняля, адзежку. Змагалася за жыццё іншых людзей жанчына і пасля вайны. Практычна ўвесь яе працоўны шлях звязаны з медыцынай. Працавала фельчарам хуткай дапамогі і на цагельні, акушэркай ў радзільні чыгуначнай бальніцы, загадвала дзіцячым садам на вуліцы Антошкін. Акрамя асноўнай працы, падзарабляла, дзе магла. Разам з другім мужам, Іванам Адамовічам (ён таксама змагаўся на франтах Вялікай Айчыннай, дайшоў да Берліна ў званні лейтэнанта), будавалі прыватны дом па вуліцы Фадзеева. У Аркадзя з'явіліся два зводных брата, Аляксандр і Георгій. На жаль, Аляксандра ўжо няма сярод жывых. Аркадзь пражывае ў Маскве, а Георгій - у Гомелі, разам з жонкай даглядаюць маму і цешчу. Георгій доўгі час, да сыходу на пенсію працаваў інжынерам отн УСиН на «Гомсельмашы».

Матрона Іванаўна мае мноства ўзнагарод - медаль «За ўзяцце Берліна», ордэн Айчыннай вайны II ступені і іншыя. Аднак не яны з'яўляюцца галоўным багаццем ў жыцці гэтай жанчыны. Яе шчасце - гэта дзеці, нявестка, два ўнука, дзве ўнучкі і восем праўнукаў.

Яўген Канавалаў, "Сельмашевец"

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


ПЯЦЬДЗЕСЯТ ДЗЁН І НАЧЭЙ У ІМЯ ПЕРАМОГІ

Ад 5 ліпеня па 23 жніўня 1943 года працягвалася самае жорсткае і крывавыя бітвы Вялікай Айчыннай вайны - бітва на Курскай дузе. Перамогу ў ёй кавалі і ўраджэнцы Гомеля. У Чыгуначным раёне сёння пражываюць пяць удзельнікаў Курскай бітвы: Адам Каралёў, Парфен лепшого, Сцяпан Лысенка, Алена Содоль і Матрона Талюк.

На днях аднаму з ветэранаў, сувязісту, паветранаму стрэлку, ўдзельніку тых крывавых падзей Сцяпану Лысенка споўнілася 89 гадоў.

Сваё баявое хрышчэнне Сцяпан Аляксандравіч атрымаў на Варонежскім фронце ў 1942 годзе. Яго задачай было забяспечыць сувязь штаба палка з дывізіёнам і сачыць, каб не было парываў тэлефоннага кабеля. Тут яго ўпершыню параніла. Наступнае раненне Сцяпан Лысенка атрымаў пад Арлом.

- Мне прыйшоў папераджальны сігнал па тэлефоне - «страляе нямецкая батарэя», - расказвае ветэран. - Камандзір палка накіраваў мяне перадаць гэта паведамленне начальніку штаба. Але як толькі я выскачыў з зямлянкі, побач разарваўся снарад. Мяне адкінула і цалкам прысыпала зямлёй. Дзякуючы камандзіру палка і побач знаходзіліся салдатам я застаўся жывы.

Пасля рэабілітацыі Сцяпан Аляксандравіч удзельнічаў у вызваленні Арлоўскай, Бранскай, Чарнігаўскай абласцей. Далей рушыла ўслед вызваленне Лоеўскага, Рэчыцкага і Гомельскага раёнаў. Бітву на Курскай дузе ветэран успамінае як самае адважнае і гераічнае змаганне ўсіх яе ўдзельнікаў.

- Адкуль толькі з'яўляліся сілы? Але калі мы пагналі фашыстаў, нас ужо было не спыніць, - успамінае Сцяпан Лысенка.

У 1944 годзе Сцяпан Аляксандравіч атрымаў трэцяе цяжкае раненне ў абедзве нагі. Пасля выздараўлення юнака адправілі ў авіяцыйную школу. Скончыўшы вучобу, ён трапіў на 2-й Украінскі фронт у 188-й гвардзейскі штурмавой авіяцыйны полк. Лётаў на Іл-2, знішчаў калоны праціўнікаў, пікіраваць на танкі. Пасля чарговага вылету вярнуўся на авіяцыйную базу пад Венай. Тут малады салдат і сустрэў Перамогу.

За Курскую бітву Сцяпан Лысенка быў узнагароджаны Ордэнам Чырвонай Зоркі, мае Ордэн Айчыннай вайны I ступені і мноства іншых узнагарод.

Па прычыне трох раненняў быў датэрмінова звольнены ў запас. Пасля вайны за баявыя заслугі Сцяпан Лысенка атрымаў 2 тысячы рублёў і 45 харчовых талонаў, што па тых часах было вельмі шмат.

У мірны час 43 гады адпрацаваў на Гомельскім вагонарамонтным заводзе - спачатку слесарам, потым брыгадзірам і майстрам. За працоўную доблесць быў узнагароджаны знакам "Ганаровы чыгуначнік". Там жа на заводзе пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай. У іх нарадзіліся дачка і сын. Цяпер у Сцяпана Аляксандравіча трое ўнукаў і трое праўнукаў. Ён да гэтага часу бадзёры і поўны сіл, з'яўляецца актывістам ветэранскай арганізацыі Чыгуначнага раёна. І калі б тады ў маладосці яму сказалі, што ён калі-небудзь будзе святкаваць 70-годдзе Курскай бітвы, ніколі б не паверыў.

Усім ветэранам бітвы на Курскай дузе, іх сем'ям і сем'ям загінулых удзельнікаў вялікай бітвы рэдакцыя «ГВ» выказвае шчырую ўдзячнасць. Нізкі паклон усім, хто змагаўся за нашу будучыню!

Вольга Астапенка, "Гомельскія ведамасці"

Белорусский